Naučnici su konačno razotkrili uzroke dramatičnog kolapsa morskog leda na Antarktiku, identifikujući tri ključna faktora: toplota iz dubokog okeana, snažni vetrovi i samoodrživa povratna sprega. Ova kombinacija destabilizovala je Južni okean oko Antarktika nakon 2015. godine, sprečavajući oporavak morskog leda. Istraživači upozoravaju da bi ovi gubici mogli poremetiti okeanske struje, ubrzati globalno zagrevanje i doprineti rastu nivoa mora širom sveta.
Studija, koju su predvodili istraživači sa Univerziteta u Sautemptonu i objavljena u časopisu Science Advances, pokazala je da je kolaps morskog leda bio postepen, odvijajući se u tri faze tokom protekle decenije. Glavni autor studije, Adića Narajanan, ističe da su gubici bili toliko značajni da je nestala površina morskog leda skoro veličine Grenlanda. „Ono što je počelo kao sporo nagomilavanje toplote iz dubokog mora ispod antarktičkog morskog leda, nastavilo se snažnim mešanjem vode, a završilo začaranim krugom u kojem je okean postao previše topao da bi se led obnovio“, objašnjava on.
Jačanje vetrova oko 2013. godine počelo je da povlači toplu i slanu vodu iz dubokog okeana bliže površini ispod antarktičkog morskog leda. Kako su snažni vetrovi podigli ovu toplotu ka površini, ubrzalo se topljenje morskog leda na istočnom Antarktiku. Od 2018. godine, region je zarobljen u povratnoj sprezi, pri čemu je sve manje leda koji se može topiti, a površina okeana postaje toplija i slanija, otežavajući formiranje novog leda.
Istraživanje je pokazalo i velike razlike u gubicima morskog leda širom kontinenta. Na istočnom Antarktiku, opadanje leda je uglavnom rezultat podizanja tople vode iz dubina, dok na zapadnom Antarktiku, topli vazduh iz suptropskih oblasti i postojani oblačni pokrivač zadržavaju toplotu blizu površine okeana, što doprinosi velikim epizodama topljenja tokom leta.
Klimatske promene dodatno pojačavaju ovaj efekat, jer jačaju vetrove koji guraju toplu vodu bliže površini ispod leda. Morski led Antarktika igra ključnu ulogu u globalnoj klimi, jer njegova bela površina odbija većinu sunčeve svetlosti nazad u svemir. Kada led nestane, tamniji okean apsorbuje više toplote, dodatno ubrzavajući zagrevanje. Toplije okeanske vode mogu da „nagrizaju“ led, povećavajući rizik od urušavanja ledenih ploča, što dovodi do rasta nivoa mora.
Prema procenama, svaki centimetar porasta nivoa mora izlaže oko šest miliona ljudi riziku od obalskih poplava. Ovi nalazi dodatno pojačavaju zabrinutost naučnika da bi neki delovi Antarktika mogli da se približavaju opasnim klimatskim prelomnim tačkama. „Ako se nizak nivo morskog leda zadrži tokom 2030-ih i kasnije, okean bi mogao da pređe iz uloge stabilizatora svetske klime u moćnog novog pokretača globalnog zagrevanja“, upozorava Alberto Naveira Garabato, profesor fizičke okeanografije na Univerzitetu u Sautemptonu.
Od 2002. do 2020. godine, Antarktik je godišnje gubio oko 149 milijardi metričkih tona leda, prema NASA-i. Iako se morski led topi, sve više ljudi putuje u Antarktik kako bi ga videlo. Prema podacima Međunarodnog udruženja organizatora turističkih putovanja na Antarktik (IAATO), oko 122.000 ljudi posetilo je Antarktik 2024. godine, što je značajan rast u odnosu na 44.000 posetilaca iz 2017. godine. Istraživači sa Univerziteta Tasmanije procenjuju da bi broj posetilaca mogao da premaši 450.000 godišnje do 2033. godine.
Međutim, ovaj porast turizma stvara dodatni pritisak na krhak ekosistem. Kako raste broj posetilaca, rastu i rizici od kontaminacije, invazivnih vrsta i izbijanja bolesti, upozoravaju naučnici i ekološke organizacije. Ova situacija naglašava potrebu za održivim pristupom upravljanju turizmom u ovom jedinstvenom i osetljivom okruženju.
