Agencija za prostorno planiranje i urbanizam Republike Srbije nedavno je objavila rani javni uvid u Prostorni plan područja posebne namene rudarsko-metalurškog kompleksa Čukaru Peki i Malka Golaja. Ovaj plan predviđa dalji razvoj rudarske proizvodnje u oblastima Bora i Zaječara, s posebnim naglaskom na otvaranje novog rudnika bakra i zlata, izgradnju nove topionice, kao i razvoj prateće infrastrukture. Plan je dostupan za javni uvid do 3. avgusta, a uključuje mogućnost preseljenja stanovništva iz određenih zona ukoliko analize pokažu da bezbednost nije zagarantovana.
Prostorni plan, koji je naručila kompanija Serbia Zijin Copper, obuhvata područje od oko 126 kvadratnih kilometara koje se prostire na teritoriji Borskog i Zaječarskog okruga. U Boru, plan uključuje katastarske opštine Slatina, Metovnica, Donja Bela Reka i Oštrelj, kao i delove Šarbanovca i Brestovca. U Zaječaru, obuhvaćene su opštine Nikoličevo i deo katastarske opštine Zvezdan.
Planom su predviđeni tri ključna segmenta: razvoj podzemnog rudnika Čukaru Peki (Donje ležište), novi rudnik Malka Golaja kod Zaječara, kao i nova metalurška topionica u okolini Bora. Ove aktivnosti biće podržane izgradnjom infrastrukturnih koridora koji će povezivati novoizgrađene objekte.
Realizacija projekta planirana je u fazama do 2050. godine, s prvim koracima do 2035. godine. Jedna od najznačajnijih novina jeste planirana izgradnja nove topionice sa kapacitetom do 400.000 tona anodnog i katodnog bakra godišnje. Ova topionica će prerađivati koncentrate iz rudnika Čukaru Peki i Malka Golaja, kao i postojeće proizvodnje kompanije Serbia Zijin Copper. U okviru kompleksa planiraju se i pogoni za proizvodnju sumporne kiseline, kao i sistemi za prečišćavanje gasova.
Plan predviđa da nova topionica bude izgrađena van sadašnjeg urbanog jezgra Bora, što će omogućiti postepeno izmeštanje postojećih kapaciteta iz centra grada. Razlozi za ovo su smanjenje industrijskog opterećenja, unapređenje kvaliteta vazduha i modernizacija proizvodnje.
Novi rudnik Malka Golaja, koji se nalazi na teritoriji Zaječara, prvi put je obuhvaćen ovim planskim dokumentom. Prema dostupnim informacijama, ovo nalazište ima značajan potencijal za eksploataciju bakra i zlata, a biće povezano sa rudarskim sistemom u Boru i budućom topionicom. Planira se izgradnja rudarskih objekata, odlagališta i saobraćajne infrastrukture neophodne za funkcionisanje kompleksa.
Jedan od važnih aspekata plana je i potencijalno preseljenje stanovništva. U zonama direktnog uticaja rudarskih aktivnosti biće uspostavljen poseban režim monitoringa zbog mogućeg sleganja zemljišta, uticaja na podzemne vode, kvalitet vazduha, kao i buke i prašine. Prema planu, u slučajevima kada stručne analize pokažu da nije moguće obezbediti prihvatljive uslove za život, moguće je preseljenje stanovništva.
U zonama koje budu određene kao područja pretežne rudarske namene, nova gradnja neće biti dozvoljena, dok će se u postojećim objektima moći vršiti samo održavanje do eventualnog preseljenja. Za Donje ležište rudnika Čukaru Peki planiran je kontinuirani geotehnički nadzor zbog mogućeg sleganja terena. Ukoliko se proceni da eksploatacija može ugroziti deo državnog puta Bor–Zaječar, plan predviđa njegovo preventivno izmeštanje.
Nosilac izrade plana je Agencija za prostorno planiranje i urbanizam Republike Srbije, a obrađivač je Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije. Građani, privreda i sve zainteresovane strane imaju mogućnost da dostave primedbe i sugestije na ovaj planski dokument do 3. avgusta, a te primedbe će biti razmotrene prilikom izrade konačnog prostornog plana. Ovaj proces uključuje značajnu participaciju zajednice i omogućava transparentnost u planiranju rudarskih aktivnosti koje će oblikovati budućnost ovog regiona.
