U dubinama Severnog Atlantika dešavaju se neobične promene koje bi mogle imati dramatične posledice po klimatski sistem naše planete. Istraživači su upozorili na značajno slabljenje ogromnog sistema cirkulacije okeanskih voda, poznatog kao Severnoatlantski subpolarni vrtlog, koji reguliše temperature u Evropi i na istočnoj obali Severne Amerike. Ova studija, objavljena u časopisu „Science Advances“, ukazuje na to da je ovaj sistem postao podložniji destabilizaciji.
Severnoatlantski subpolarni vrtlog igra ključnu ulogu u prenošenju toplote iz tropskih krajeva ka severu. Njegovo slabljenje može značiti da zime u velikim gradovima poput Londona ili Njujorka postanu slične onima u polarnim regionima. Ovaj sistem je suštinski „motor“ koji održava umerene temperature u ovim oblastima, a njegovo potencijalno slabljenje može doneti ekstremne vremenske uslove.
U novom istraživanju koriste se podaci prikupljeni iz godova morskih školjki koje su pronađene na morskom dnu. Ove školjke, poput quahog, formiraju godišnje prstenove koji čuvaju hemijske informacije o stanju okeana kroz vekove. Istraživači sa Univerziteta u Ekseteru analizirali su ove „arhive“ i identifikovali dva perioda destabilizacije ovog sistema u poslednjih 150 godina. Prvi period se dogodio pre 1920-ih, a drugi je počeo sredinom 20. veka i traje do danas.
Vođa studije, dr Beatris Arelano Nava, naglašava da ovi podaci pružaju čvrste dokaze o gubitku stabilnosti Severnog Atlantika i upozorava na mogućnost prelaska kritične tačke. Ovi uzorci ukazuju na to da bi se slični klimatski obrasci mogli ponoviti, poput onih iz 14. veka, kada je Evropa doživela period poznat kao Malo ledeno doba. Iako su tadašnje promene bile manje drastične, rezultati su bili katastrofalni za poljoprivredu i svakodnevni život.
Danas, međutim, atmosfera je toplija, a klimatski sistem je nestabilniji. Iako globalno zagrevanje može smanjiti rizik od dugotrajnih hladnoća, postoji mogućnost ekstremnih vremenskih pojava, uključujući hladne talase i promene u padavinama. Čak i bez totalnog kolapsa subpolarnog vrtloga, bilo kakvo usporavanje ovog sistema može značajno uticati na klimu severne hemisfere.
Subpolarni vrtlog je deo većeg sistema poznatog kao Atlantska meridijalna preokretna cirkulacija (AMOC). Ova „pokretna traka“ prenosi toplu vodu sa ekvatora ka severu, gde se hladi, tonje i vraća ka jugu. Međutim, osetljiva ravnoteža ovog sistema je pod velikim pritiskom zbog topljenja leda na Grenlandu i Arktiku, što ispušta sve više slatke vode u okean. Ova slatka voda ometa proces tonjenja slane vode, što može oslabiti struju i smanjiti njenu snagu.
Važno je napomenuti da okeani neće postati ledeni preko noći, ali slabljenje ovih struja nije naučna fantastika. Ako se trend nastavi, moglo bi doći do lančane reakcije širom sveta, sa posledicama za poljoprivredu, životnu sredinu i meteorološke obrasce.
Istraživački tim naglašava da još uvek postoji prilika za delovanje. Subpolarni vrtlog možda nije dostigao tačku bez povratka, ali znaci nestabilnosti postaju sve jasniji. Dr Nava ističe da je brzo smanjenje emisije gasova staklene bašte najbolji način da se spreči potencijalna katastrofa u Atlantskom okeanu. Ovo istraživanje služi kao upozorenje i poziv na akciju kako bi se očuvala stabilnost klimatskog sistema i prevenirali ekstremni klimatski događaji u budućnosti.
