Parastosom i pomenom u Smederevu, danas je obeleženo 85 godina od razorne eksplozije nemačke municije u Smederevskoj tvrđavi iz 1941. godine. Ova tragedija odnela je najmanje 500 života, dok je grad gotovo sravljen sa zemljom. Obeležavanje ovog tužnog jubileja počelo je parastosom na Starom groblju ispred spomen-kosturnice, a nastavilo se pomenom ispred Spomenika 5. jun, u blizini Železničke stanice i Tvrđave.
Eksplozija koja se dogodila tog junskog dana bila je toliko snažna da je udarni talas putovao brzinom od pet kilometara u sekundi, sa snagom od 10 miliona konjskih snaga, što odgovara jačini atomskih bombi koje su, četiri godine kasnije, bačene na Hirošimu. Istraživanja su pokazala da je došlo do serije eksplozija koje su u vazduh bacale municiju, naoružanje, delove građevina i vozova, kao i drveće i ljude.
U trenutku eksplozije, prema nemačkim vojnim dokumentima, u Smederevskoj tvrđavi se nalazilo oko 374 tone TNT u buradima, 2.800 tona municije svih vrsta, sa 172 tone eksploziva i baruta, kao i 425.000 detonatora. Osim toga, tokom eksplozije, na grad se sručilo najmanje 4.000 tona kamena iz zidina tvrđave. Ova katastrofa raznela je polovinu grada u nekoliko sekundi, a eksplozija i potres osetili su se čak 50 kilometara daleko od Smedereva.
Broj poginulih u ovoj katastrofi nije precizno utvrđen, a procene se kreću od 500 do čak 4.500. Pored toga, bilo je nekoliko hiljada povređenih među oko 11.000 stanovnika Smedereva tog vremena. Tela poginulih su, zbog straha od epidemije, sahranjivana na brzinu u masovnim grobnicama na Starom groblju. Na spomen-kosturnici, izgrađenoj 1942. godine, upisano je 485 imena žrtava.
Ova tragedija ostavila je dubok trag u kolektivnoj svesti građana Smedereva i Srbije. Svake godine, na dan godišnjice eksplozije, građani se okupljaju kako bi odali počast žrtvama i podsetili se na strašne posledice rata i nesreća koje su pogodile njihov grad. Teme se često vezuju za važnost mira i stabilnosti, kao i za potrebu da se takve tragedije nikada više ne ponove.
Održavanje parastos i pomena svake godine postalo je simbol otpora i sećanja na one koji su izgubili živote u ovoj katastrofi. Mnogi od prisutnih su isticali koliko je važno da se ovakve tragedije ne zaborave, kako bi se buduće generacije podsetile na strahote rata i razaranja. Pomen je bio prilika da se izrazi solidarnost i saosećanje sa porodicama žrtava, koje su i dalje pogođene gubicima.
U Smederevu, sećanje na eksploziju iz 1941. godine ne samo da služi kao podsetnik na prošlost, već i kao opomena za budućnost. Mnogi su naglasili potrebu za obrazovanjem mladih o ovom događaju, kako bi se očuvala sećanja na herojske žrtve i kako bi se podsticala kultura mira i razumevanja među ljudima.
S obzirom na to da se ovakvi događaji često zaboravljaju u brzini savremenog života, održavanje tradicije sećanja na žrtve postaje još važnije. Parastos i pomen u Smederevu predstavljaju ne samo sećanje na prošlost, već i nadu za mirniju i sigurniju budućnost. Građani Smedereva poručili su da će nastaviti da se okupljaju svake godine, kako bi odali počast i obeležili ovu značajnu godišnjicu.
