Usred otkrića blistavih zlatnih predmeta iz iberijskog bronzanog doba, dva korodirana artefakta se ističu kao potencijalno najdragocenija. Istraživači su otkrili da su tamna narukvica i zarđala šuplja hemisfera, ukrašene zlatom, izrađene ne od gvožđa iz Zemljine kore, već od meteorskog gvožđa. Ovo otkriće, koje je predvodio Salvador Rovira-Ljorens, bivši šef konzervacije Nacionalnog arheološkog muzeja u Španiji, objavljeno je 2024. godine i sugeriše da su tehnike obrade metala na Iberijskom poluostrvu pre više od 3.000 godina bile znatno naprednije nego što se ranije verovalo.
Ovo blago, poznato kao Blago iz Viljene, otkriveno je pre više od 60 godina, 1963. godine, u blizini Alikantea u Španiji. Sastoji se od 66 predmeta, većinom od zlata, i smatra se jednim od najvažnijih primera zlatarskog umeća bronzanog doba, ne samo na Iberijskom poluostrvu već i u celoj Evropi. Određivanje starosti ovih predmeta bilo je otežano zbog dva spomenuta artefakta, male šuplje hemisfere i narukvice.
Oba predmeta su izgledala kao da su izrađena od gvožđa, s maksimalnim prečnikom hemisfere od 4,5 centimetara i narukvice od 8,5 centimetara. Na Iberijskom poluostrvu, gvozdeno doba počinje oko 850. godine pre nove ere, kada gvožđe počinje da zamenjuje bronzu. Međutim, predmeti iz Blaga iz Viljene datiraju između 1500. i 1200. godine pre nove ere, što je otežalo objašnjenje njihovog mesta u kontekstu ovog blaga.
Nakon analize, istraživači su otkrili da nije samo ruda gvožđa iz Zemljine kore izvor obradivog gvožđa. U svetu postoji mnogo artefakata pre gvozdenog doba koji su izrađeni od meteoritskog gvožđa. Najpoznatiji primer je bodež faraona Tutankamona, ali postoje i druga oružja iz bronzanog doba napravljena od ovog cenjenog materijala. Meteoritsko gvožđe sadrži znatno više nikla nego gvožđe izvađeno iz Zemlje, što je ključni faktor u razlikovanju ova dva tipa gvožđa.
Istraživači su dobili dozvolu Gradskog arheološkog muzeja u Viljeni da ispitaju ova dva artefakta. Uzimajući male uzorke, podvrgnuli su ih masenoj spektrometriji kako bi odredili njihov sastav. Iako je korozija promenila elementarni sastav artefakata, rezultati su pokazali da su i hemisfera i narukvica izrađene od meteorskog gvožđa. Time je rešena dilema o vremenskom okviru ovih predmeta, koji su nastali između 1400. i 1200. godine pre nove ere.
Istraživači su napomenuli da bi ovi artefakti mogli predstavljati prva dva predmeta na Iberijskom poluostrvu koji su pripisani meteorskom gvožđu, što je u skladu s kasnim bronzanim dobom, pre nego što je započela široka proizvodnja gvožđa iz Zemljine kore. Ipak, zbog visoke korozije, rezultati još nisu konačni. Tim istraživača ističe da postoje novije, neinvazivne metode koje bi mogle pomoći u dobijanju detaljnijih podataka i dodatnoj potvrdi ovih nalaza.
Ova otkrića, objavljena u časopisu „Trabajos de Prehistoria“, naglašavaju značaj istraživanja metalurgije u istorijskom kontekstu, pokazujući kako su drevne civilizacije koristile napredne tehnike obrade metala, koje su nadmašivale tadašnje standarde. Povezivanje ovih artefakata sa meteorskim gvožđem takođe otvara nova pitanja o trgovini, razmeni i tehnologiji drevnih kultura na Iberijskom poluostrvu. Ovo otkriće ne samo da obogaćuje našu predstavu o prošlim civilizacijama, već i pruža uvid u to kako su ljudi u to vreme obrađivali i koristili različite materijale.
