Najveći mesec u Sunčevom sistemu, Jupiterov Ganimed, poseduje jedinstveno magnetno polje koje je dugo predstavljalo misteriju za naučnike. Istraživači su nedavno objavili nova saznanja koja bi mogla osvetliti ovu enigmu. Ganimed, jedan od Galilejevih satelita, ima prečnik od skoro 5.300 kilometara, što ga čini više od 1.600 kilometara širim od Zemljinog Meseca i nešto većim od Merkura, najmanje planete u Sunčevom sistemu.
Otkriveno magnetno polje Ganimeda 1996. godine pomoću NASA-ine letelice „Galileo“ rezultat je procesa poznatog kao unutrašnji dinamo, koji je pokrenut elektroprovodljivim tečnim gvožđem u njegovom jezgru. Međutim, način na koji je ovo jezgro nastalo izaziva različite teorije među naučnicima. Neki istraživači tvrde da je Ganimed od svog nastanka bio prehladan da bi razvio metalno jezgro, dok drugi sugerišu da se metalno jezgro formiralo u isto vreme kada i sam mesec.
U novoj studiji objavljenoj u časopisu Science Advances, istraživači su predložili da su misteriozno metalno jezgro i dinamo nastali kasnije, tokom evolucije meseca, a ne u njegovoj ranoj formaciji. Prema ovoj teoriji, rastopljeno gvožđe tonulo je ka unutrašnjosti Ganimeda, formirajući jezgro koje bi moglo i dalje da se razvija.
Ova nova hipoteza, nazvana „dinamo pokrenut zagrevanjem“, predstavlja suprotnost tradicionalnim teorijama koje tvrde da se dinami formiraju rano u velikim nebeskim telima, a zatim se postepeno hlade. Uobičajeno je smatrati da se formiranje metalnog jezgra kod planeta događa unutar 200 miliona godina od nastanka Sunčevog sistema, dok se meseci poput Ganimeda često smatraju premalim da bi zadržali dovoljno toplote iz svog ranog perioda.
Prema novom modelu, telo koje je proizašlo iz „hladnog početka“ može kasnije razviti jezgro sposobno za generisanje magnetnog polja. Ovaj model objašnjava i pojednostavljuje karakteristike Ganimeda, uz pretpostavku da se njegovo jezgro sastoji od gvožđa i gvožđe-sulfida, koji imaju niže tačke topljenja. U okviru ovog modela, rastopljene metalne grudve tonu u unutrašnjost Ganimeda, hraneći njegovo jezgro i stvarajući magnetno polje. Proces zagrevanja može se odvijati kroz dva glavna mehanizma: radioaktivno zagrevanje i plimno zagrevanje.
Radioaktivno zagrevanje nastaje kada se teži radioaktivni izotopi raspadaju u lakše elemente, oslobađajući toplotu. Plimno zagrevanje je rezultat gravitacionog uticaja Jupitera, koji sabija i rasteže Ganimed dok se mesec kreće kroz svoju orbitu, što stvara dodatnu toplotu unutar meseca.
Upravo ova toplota, prema istraživačima, pokreće dinamo koji generiše Ganimedovo magnetno polje. Međutim, ova hipoteza ne isključuje mogućnost da je Ganimed od samog početka imao jezgro sposobno da proizvodi magnetno polje.
Ako se ispostavi da takva jezgra nastala iz „hladnog početka“ postoje širom svemira, to bi moglo ukazivati na do sada neistražen način formiranja magnetnih polja koja štite stare svetove. Ovo bi moglo imati značajnu ulogu u potrazi za vanzemaljskim životom, jer magnetna polja pružaju zaštitu od štetnog Sunčevog i kosmičkog zračenja, što je ključno za nastanjive planete.
S obzirom na to da čak i relativno slabo magnetno polje može značajno uticati na život, istraživači napominju da je moguće da postoje mlade čvrste egzoplanete ili planete sa manjim količinama radioaktivnih izotopa kod kojih bi dinamo pokrenut kasnijim zagrevanjem bio povoljan scenario. Ipak, izazov ostaje što do sada nije otkriven dinamo na egzoplaneti, što znači da je ovo polje istraživanja još uvek otvoreno za nova otkrića.
