Za sada nepoznati počinilac, ili više njih, oštetio je Anine, jedno od najznačajnijih kasnoantičkih rimskih nalazišta u Srbiji iz trećeg i četvrtog veka, koje se nalazi u Ćelijama nedaleko od Lajkovca. Kameni delovi rekonstruisanih rimskih građevina teškim predmetom razbijeni su u paramparčad, a način iskopavanja, raspored i dimenzije rupa ukazuju da je lokalitet bio pretraživan pomoću detektora metala.
Zavod za zaštitu spomenika kulture “Valjevo” podneo je krivičnu prijavu Osnovnom javnom tužilaštvu u Valjevu, zbog neovlašćenog izvođenja arheoloških radova i oštećenja tuđe stvari. Pričinjena je, kako se navodi, znatna materijalna šteta na konzervatorsko-restauratorskim radovima, te narušena autentičnost i prezentacija lokaliteta, što predstavlja nenadoknadiv gubitak naučnih podataka.
Lokalitet Anine, koji se prostire na oko 40 hektara, nalazi se kilometrima od ušća reke Ljig u Kolubaru. Nekoliko puta je bio na meti arheologa-amatera, koji su očigledno očekivali da pronađu dragocenosti. U interesantnom preokretu, meštani Ćelija su odvajkada koristili kamenje za izgradnju letnjih kuhinja, podzida, temelja, pa čak i svinjaca, ne sluteći da se radilo o ostacima raskošne građevine iz rimskog doba. Arheolozi su na ovom lokalitetu pronašli veću količinu novca i različitih predmeta, među kojima se posebno izdvaja kamena glava lava. Istraživanja su pokazala da je zgrada bila opremljena i sistemom za grejanje toplim vazduhom.
Radivoje Arsić, arheolog iz Zavoda za zaštitu spomenika “Valjevo”, naglašava da su oštećenja uočena prilikom redovnog obilaska lokaliteta, posebno na delu koji je prethodnih godina rekonstruisan i konzerviran. U delu koji nije konzerviran, zabeleženo je više iskopanih rupa, koje su široke od 30 centimetara do jednog metra i duboke od 30 do 40 centimetara. Takođe, oštećena je i kaldrmisana staza kojom se dolazi do Anina. Sve to ukazuje na neovlašćeno pretraživanje uz pomoć detektora metala, pri čemu je lokalitet prekopavan bez odobrenja nadležne ustanove.
Zavod za zaštitu spomenika kulture ističe da se u prodavnici pored Ibarske magistrale, kod skretanja za Anine, nalazi sigurnosna kamera koja pokriva i prilazni put. Pregled snimaka sa kamere mogao bi pomoći u otkrivanju počinilaca ovog vandalizma.
Arheolog Arsić dodaje da Anine, pre oko 1.700 godina, nisu bile obična vila ili selo, već sabirni centar i veliki ambar za prikupljanje i čuvanje hrane iz Šumadije i Kolubare namenjenoj rimskoj vojsci na Dunavu. Od kada je lokalitet otkriven 2008. godine, arheolozi Zavoda za zaštitu spomenika kulture Valjevo su ga sistematski istraživali, a lokalitet je zaštićen kao kulturno dobro.
Ovaj incident ukazuje na ozbiljnost problema neovlašćenog pretraživanja arheoloških lokaliteta, što ne samo da ugrožava kulturnu baštinu, već i naučna istraživanja koja mogu doprineti razumevanju istorije. Oštećenje Anina predstavlja gubitak koji se ne može lako nadoknaditi, a ukoliko se počinioci ne pronađu, ovakvi incidenti bi mogli postati sve učestaliji. Zbog svega ovoga, stručnjaci apeluju na jaču zaštitu arheoloških nalazišta i veću svest javnosti o važnosti očuvanja kulturne baštine.
Uprkos ovim izazovima, istraživanja na lokalitetu Anina će se nastaviti, uz nadu da će se u budućnosti obezbediti bolja zaštita i očuvanje ovog značajnog dela istorije.
