Silovita erupcija podvodnog vulkana Hunga Tonga-Hunga Ha’apai u južnom Pacifiku, koja se dogodila u januaru 2022. godine, ostavila je dubok trag u naučnoj zajednici. Ova erupcija, koja je izbacila ogroman oblak pepela, vodene pare i gasova na visinu od gotovo 65 kilometara, smatra se jednom od najsnažnijih vulkanskih erupcija u modernoj istoriji. Njena snaga bila je stotinama puta veća od one atomskih bombi bačenih na Hirošimu.
Nedavna studija objavljena u naučnom časopisu Nature Communications donosi iznenađujuće otkriće: vulkan Hunga Tonga-Hunga Ha’apai je počeo da neutrališe deo svog zagađenja, što ukazuje na potencijalno novo oružje u borbi protiv globalnog zagrevanja. Analiza sofisticiranih satelitskih podataka otkrila je neobičnu pojavu – ogroman oblak formaldehida, supstance koja obično ne bi trebala da se nađe na tom mestu u atmosferi.
Formaldehid se obično stvara kada se metan, snažan gas sa efektom staklene bašte, razgrađuje u atmosferi. Istraživači su procenili da je erupcija oslobodila oko 330.000 tona metana, a zatim počela da uništava oko 900 tona ovog gasa dnevno. Naučnici su zaključili da se dogodio hemijski proces sličan onom iznad Atlantskog okeana, gde se pesak iz Sahare meša sa morskom solju, stvarajući mikroskopske čestice gvožđa.
Proces koji se dogodio u slučaju Tonge bio je sledeći: erupcija je izbacila ogromne količine slane vodene pare, zajedno sa vulkanskim pepelom, u stratosferu. Kada je sunčeva svetlost obasjala ovu mešavinu, formirali su se atomi hlora, koji su reagovali sa metanom i razbili ga, stvarajući formaldehid. Sateliti su pratili ovaj oblak tokom deset dana, a budući da formaldehid u atmosferi opstaje samo nekoliko sati, njegovo konstantno prisustvo ukazivalo je na to da se proces uništavanja metana odvijao neprekidno duže od nedelju dana.
Metan je poznat kao „skriveni“ neprijatelj klime, jer je oko 80 puta snažniji od ugljen-dioksida u zadržavanju toplote tokom perioda od 20 godina i odgovoran je za jednu trećinu globalnog zagrevanja. Dok je smanjenje emisije ugljen-dioksida i dalje primarni cilj u borbi protiv klimatskih promena, borba protiv metana postaje važna jer njegovo brzo uklanjanje može imati direktan i pozitivan uticaj na usporavanje rasta globalne temperature u bliskoj budućnosti.
Ovo otkriće otvara vrata novim metodama geoinženjeringa, koje uključuju veštačke intervencije u klimatski sistem. Naučnici bi mogli da razmotre mogućnost ubacivanja čestica gvožđa u atmosferu iznad okeana kako bi oponašali efekat erupcije i uklanjali metan direktno sa izvora. Ipak, stručnjaci za atmosfersku hemiju izražavaju sumnju u ovu ideju. Pit Edvards sa Univerziteta u Jorku ističe da se studija odnosi na stratosferu, dok bi se ljudske intervencije odvijale u troposferi, što bi moglo imati nepredviđene i opasne posledice po zagađenje vazduha i ekosisteme.
Emili Daud sa Univerziteta u Lidsu naglašava potrebu za temeljitim testiranjem predloženog hemijskog procesa kroz atmosferske modele pre nego što se krene u implementaciju. Metju Džonson, profesor hemije na Univerzitetu u Kopenhagenu, upozorava na opasnosti koje mogu proizaći iz pokušaja repliciranja ovog prirodnog fenomena bez adekvatnih provere bezbednosti i efikasnosti.
U svetlu ovih otkrića, postavlja se pitanje koliko su prirodni procesi poput erupcija vulkana ključni u borbi protiv klimatskih promena. Iako su prirodni fenomeni često nepredvidivi i destruktivni, njihova sposobnost da utiču na atmosferu može otvoriti nove perspektive u razumevanju i rešavanju problema globalnog zagrevanja. Na kraju, ključno je da ljudske intervencije budu pažljivo planirane kako bi se izbegle negativne posledice po planetu i njene ekosisteme.
