Institut za biologiju mora u Kotoru obeležava 65 godina postojanja, a povodom ovog značajnog jubileja pokrenuo je serijal od 65 priča koje podsećaju na njegovu bogatu istoriju, naučna dostignuća i značaj za proučavanje Jadranskog mora. Među objavljenim pričama, posebno se izdvaja ona o boravcima Petra II Petrovića Njegoša u palati Radoničić, u kojoj se nalazi ovaj institut. Ova priča na predivan način kombinuje elemente nauke, kulture i tradicije Boke Kotorske.
Institut je osnovan 11. decembra 1961. godine, a od tada se njegova misija nije promenila. On je fokusiran na istraživanje biologije mora i ribarstva, razvoj kadrova, objavljivanje rezultata istraživanja i međunarodnu saradnju. Od 1965. godine, Institut deluje u palati Radoničić, koja predstavlja značajan primer barokne arhitekture na poluostrvu Plagente.
Palata Radoničić nosi bogat kulturno-istorijski pečat. U njoj je u nekoliko navrata boravio Njegoš, što potvrđuje spomen-ploča postavljena na severnom pročelju zgrade. Do 1842. godine, palata je bila Njegoševo omiljeno mesto za letovanje, a zabeleženo je da je tu boravio kao gost kapetana Krsta Radoničića. Njegoš je uživao u ribolovu, a Anton Milošević u svom radu „Crtice o boravku Vladike Rada u Dobroti“ navodi kako je vladika voleo da lovi ribu iz barke, koristeći karolu, tip udicarskog alata.
Prema pričama, ribu koju bi ulovio, Njegoš je kasnije spremao na gradelama, odnosno roštilju, a u tome mu je pomagala kapetanica Anđa, supruga kapetana Krsta. U Dobroti, Njegoš se susretao sa uglednim kapetanima i često je odlazio u goste kod konta Vuka Ivanovića. Kako je vreme prolazilo, kada je kapetan Krsto ostario, Njegoš je svoje letovanje nastavio u Prčanju, kod kapetana Mata Lukovića.
Zgrada Instituta je nakon zemljotresa 1979. godine u velikoj meri obnovljena, a savremene nadogradnje su završene 2020. godine, kada su izgrađeni Akvarijum Boka i moderne laboratorije. Institut je postao deo Univerziteta Crne Gore 2004. godine, a uprkos brojnim organizacionim promenama, kontinuitet naučnog rada nikada nije prekinut. Na čelu Instituta uvek su bili istaknuti naučnici koji su značajno doprineli razvoju morskih istraživanja.
Kroz svoje decenije postojanja, Institut za biologiju mora je postao ključno mesto za proučavanje mora i ribarstva, ne samo u Crnoj Gori, već i u regionu. Njegovi istraživači su radili na raznim projektima, od proučavanja biodiverziteta do zaštite morskih ekosistema, doprinoseći tako očuvanju Jadranskog mora koje je od vitalnog značaja za lokalne zajednice.
Osim naučne misije, Institut takođe igra važnu ulogu u obrazovanju i obuci mladih kadrova, omogućavajući im da steknu praktično iskustvo kroz različite istraživačke projekte. Rad sa studentima i mladim istraživačima pomaže u formiranju budućih stručnjaka koji će se baviti očuvanjem i proučavanjem morskih resursa.
Uprkos izazovima s kojima se suočavaju u savremenom svetu, kao što su klimatske promene i zagađenje mora, Institut za biologiju mora ostaje posvećen svojoj misiji. Njegova sposobnost da se prilagodi novim tehnologijama i istraživačkim metodama omogućava mu da ostane na čelu naučnih dostignuća u oblasti biologije mora.
Ove 65 godina, Institut za biologiju mora nije samo mesto istraživanja, već i simbol kulturne i naučne baštine Crne Gore. Njegova povezanost sa tradicijom i kulturom, kao što je to slučaj sa Njegošem i njegovim boravcima u palati Radoničić, pokazuje koliko su nauka i kultura važni za identitet jednog naroda. Kroz ovakve priče, Institut ne samo da čuva svoju istoriju, već i inspiriše nove generacije da se bave proučavanjem i zaštitom prirodnih resursa.
