Poznati nemački filozof i sociolog Jirgen Habermas preminuo je u 96. godini, a vest o njegovoj smrti potvrdio je njegov izdavač. Habermas je bio jedna od najuticajnijih intelektualnih figura posleratne Nemačke i jedan od najznačajnijih filozofa 20. veka. Njegov rad obuhvata teoriju izgradnje političkog konsenzusa i značajan je uticaj na rasprave o evropskim integracijama i formiranju Evropske unije.
Nemački kancelar Friedrih Merc opisao je Habermasa kao „jednog od najznačajnijih mislilaca našeg vremena“. U svom saopštenju, Merc je istakao da je Habermasova analitička oštrina oblikovala demokratski diskurs daleko izvan granica Nemačke, nazivajući ga „svetionikom u uzburkanom moru“. Njegova karijera trajala je više od sedam decenija i bila je posvećena proučavanju temelja društvene teorije, demokratije i vladavine prava. Iako je bio povezan sa neomarksističkom Frankfurt School i smatran bliskim nemačkoj socijaldemokratiji, njegov uticaj prevazilazio je političke podele.
Habermas je verovao da je formiranje javnog mnjenja ključno za opstanak demokratije. U skladu sa tim, nastavio je da piše knjige i novinske članke čak i u dubokoj starosti. U jednom od svojih intervjua za britanski list Guardian 2015. godine, kritikovao je tadašnju nemačku kancelarku Angelu Merkel, optužujući je za „kockanje“ sa posleratnom reputacijom Nemačke tokom dužničke krize u Grčkoj. Njegovi stavovi su izazivali polemike među mlađim intelektualcima, posebno kada je 2022. godine kritikovao tadašnju nemačku ministarku spoljnih poslova Analenu Berbok zbog, kako je naveo, „previše agresivnih“ osuda ruske invazije na Ukrajinu. Takođe je izazvao burne reakcije kada je ocenio da je izraelski rat u Gazi nakon napada Hamasa 7. oktobra „u principu opravdan“.
Njegova poslednja knjiga „Things Needed to Get Better“ objavljena je u decembru prošle godine, u kojoj je odbacio pesimizam i poručio da je moguće „suočiti se sa krizama savremenog sveta i na kraju ih prevazići“. Habermas je preminuo u subotu u mestu Starnberg kod Minhena, a iza njega su ostala dvoje od troje dece.
Rođen je 18. juna 1929. godine u Dizeldorfu u građanskoj porodici. Tokom detinjstva, zbog rascepa nepca, imao je dve operacije, što je izazvalo govornu manu. Habermas je kasnije govorio da je to iskustvo uticalo na njegovo interesovanje za komunikaciju i značaj jezika u društvu. Odrastao je u protestantskoj porodici, a njegov otac, ekonomista i predsednik lokalne privredne komore, pridružio se nacističkoj partiji 1933. godine, ali ga je Habermas kasnije opisivao kao „pasivnog simpatizera“. Kao i većina nemačkih dečaka tog vremena, Habermas je sa deset godina postao član Hitlerjugenda, dok je sa 15 uspeo da izbegne mobilizaciju pred kraj Drugog svetskog rata skrivajući se od vojne policije.
Smatrao je da se verovatno ne bi okrenuo filozofiji i društvenoj teoriji da nije bio suočen sa razmerama nacističkih zločina. Studirao je na Univerzitetu u Bonu, gde je upoznao svoju suprugu Ute. Tokom pedesetih godina postao je poznat kao novinar i akademik, pripadajući drugoj generaciji intelektualaca Frankfurtske škole, nakon mislilaca poput Theodora Adorna i Maksa Horkhajmera.
Osamdesetih godina, Habermas je bio jedna od centralnih figura u velikoj nemačkoj intelektualnoj debati poznatoj kao „spor istoričara“, koja se bavila jedinstvenošću zločina nacističke Nemačke. On je snažno branio stav da su zločini Trećeg rajha jedinstveni i da suočavanje sa prošlošću mora ostati ključni deo nemačkog identiteta. Njegova supruga Ute Habermas-Wesselhoeft preminula je prošle godine, a par je imao troje dece – Tilmana, Judit i Rebeku, koja je umrla 2023. godine. Habermas ostavlja iza sebe bogato nasleđe intelektualnog doprinosa i uticaja na savremenu filozofiju i društvenu teoriju.
