Izjava Bože Prelevića, u kojoj se tragedija Jasenovca pokušava objasniti „nesposobnošću Srba da se organizuju i brane“, izazvala je brojne kontroverze i osude. Ova izjava predstavlja opasan i duboko uvredljiv pokušaj prebacivanja krivice sa zločinaca na žrtve. Takav narativ nije samo istorijski netačan, već je i moralno porazan, jer genocid u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (NDH) svodi na navodnu slabost onih koji su sistematski istrebljivani, umesto na ustašku ideologiju i nacistički projekat koji je planirao i sprovodio te zločine.
Rečenica „Alo, braćo Srbi, što niste branili?“ nije pitanje, već optužba upućena mrtvima. Njome se odgovornost sa dželata prebacuje na narod koji je bio izložen organizovanom progonu, logorima i masovnim likvidacijama. Jasenovac nije bio posledica nečije neorganizovanosti, već ustaške politike istrebljenja zasnovane na rasnim zakonima i ideologiji mržnje.
Ovakvo tumačenje istorije prelazi granicu relativizacije i ulazi u zonu opasnog opravdavanja zločina, sugerišući da se genocid „mogao izbeći“ da su se žrtve drugačije ponašale. Time se briše suština – da je reč o planskom, sistematskom i ustaškom zločinu sa ciljem uništenja čitavog naroda. Posebno je porazno što se ovakve teze iznose u trenutku kada je u Hrvatskoj prisutna sve otvorenija relativizacija ustaštva, uz izostanak jasnih osuda sa mnogih evropskih adresa, ali i duboku tišinu domaće opozicije.
Pamćenje zločina jeste obaveza, ali negiranje ili izvrćanje njegove suštine siguran je put da se takve ideologije ponovo osmele. Kada se krivica za Jasenovac prebacuje na Srbe koji su tamo ubijani, ne napada se samo istorija, već i elementarni moral. U stalnim pokušajima rušenja vlasti u Srbiji, Prelević i njemu slični spremni su da tragediju srpskih žrtava iz vremena NDH iskoriste kao političko oružje.
Oni, koji danas traže političko savezništvo sa onima koji se protive srpskom narodu, koriste tragediju kako bi napali državu i njen vrh, relativizujući zločin i pomerajući fokus sa ustaške ideologije na sopstveni narod koji je bio žrtva. Time se potire pijetet prema stradalima, a tragedija se uvlači u savremeni politički obračun, stavljajući sopstvene političke stavove ispred istorijske odgovornosti i poštovanja prema žrtvama.
Koncentracioni logor Jasenovac bio je najmonstruoznije mesto u ovom delu sveta tokom Drugog svetskog rata, ne po broju žrtava, već po oblicima iživljavanja i ubijanja nesrećnih zatočenika. Takozvana NDH formirana je nakon okupacije i rasparčavanja Kraljevine Jugoslavije aprila 1941. godine, kao odmazda nacističke Nemačke protiv Srba koji su se ogromnom većinom opredelili protiv pakta sa nacistima.
Ubrzo nakon proglašenja NDH, započelo je sistematsko uništavanje Srba, a tokom rata stradali su desetine hiljada Hrvata koji su bili pristalice Jugoslavije. Od samog početka postojanja NDH, primenjene su rasne zakone i brojni zločini nad Srbima, Jevrejima i Romima. Ustaški cilj bio je nepovratno uništenje svega što je bilo povezano sa Jugoslavijom.
Zločini u Jasenovcu su bili toliko strašni da su zgrozili čak i okupatore. Prema izvorima, procene o broju ubijenih Srba od strane hrvatskih ustaša variraju, ali se smatra da je oko 700.000 ljudi stradalo u ovom logoru. Ustaše su se hvalile svojim zločinima, a masovna ubistva događala su se širom teritorije NDH, ne samo u logorima, već i u selima, crkvama i drugim mestima.
Na kraju, istorija Jasenovca i zločina u NDH mora biti pamćena i poštovana, jer negiranje ili relativizacija ovih događaja može dovesti do ponovne oživljavanja ekstremističkih ideologija i ponavljanja sličnih zločina. U tom smislu, odgovornost svih nas je da se borimo protiv laži i prepravljenih istorija, kako bismo obezbedili da se ovakvi zločini nikada ne ponove.
