Na samom jugu Toskane smešten je jedan od najneobičnijih i najupečatljivijih gradića u Italiji – Pitiljano. Ovaj grad se izdvaja dramatičnim položajem na visokoj steni od vulkanskog tufa, na oko 313 metara nadmorske visine, čineći da deluje kao da je izrastao iz same litice. Okružen prelepim zelenim dolinama i rekama Lente i Meleta, Pitiljano odiše mističnom atmosferom koja osvaja na prvi pogled. Nije slučajno što se nalazi na listi najlepših gradića Italije, a poznat je i kao „Mali Jerusalim“.
Legenda govori da su Pitiljano osnovali dvojica Rimljana, Petilio i Celiano, po kojima je grad navodno dobio ime. Ipak, arheološki nalazi potvrđuju da je ovo područje bilo naseljeno još u praistoriji. Etrurci su ostavili najdublji trag, čije se nasleđe i danas oseća u pejzažu i arhitekturi. Tokom srednjeg veka, grad su gotovo pet vekova vladali Aldobrandeski, a zatim moćna porodica Orsini, koja je Pitiljanu podarila renesansni sjaj. Nakon kratke vlasti Sijene, grad prelazi pod upravu Medičija, a kasnije i dinastije Lorena, koja je bila zaslužna za urbanistički razvoj i modernizaciju.
Pitiljano je kroz istoriju bio sigurno utočište za Jevreje, naročito za one koji su tokom kontrareformacije bežali iz Rima. Zahvaljujući toleranciji lokalnog stanovništva, ovde je nastala snažna i dobro integrisana jevrejska zajednica, po kojoj je grad i dobio svoj prepoznatljiv nadimak. O tom delu prošlosti svedoče jevrejska četvrt iz 16. veka, sinagoga i Muzej jevrejske kulture, kao i impresivni prostori uklesani u tuf, uključujući peć za pečenje beskvasnog hleba, podrum za košer vino, ritualno kupatilo – mikvu, kao i stare vešernice koje oslikavaju svakodnevni život zajednice.
Šetnja Pitiljanom je iskustvo samo po sebi. Uske kamene ulice, kuće priljubljene uz stenu i pogledi koji se otvaraju ka dolinama u podnožju stvaraju gotovo nadrealan ugođaj. Obavezno je posetiti Palaco Orsini, utvrđenu palatu iz 14. veka koja danas sadrži Arheološki muzej, kao i Porta Sovana – najbolje očuvana gradska vrata. Pjaca Bekjerini, vidikovac sa spektakularnim pogledom, takođe je nezaobilazna tačka. Osim toga, tu je i crkva Svetog Roka, najstarija u gradu, kao i ostaci starog akvadukta.
U okolini se nalaze čuvene vie cave, duboki tuneli usečeni u tuf, koje su još Etrurci isklesali pre više od dva milenijuma. Ove strukture su i dalje obavijene misterijom, a njihova namena nije u potpunosti razjašnjena – pretpostavlja se da su služili kao putevi, obredne staze ili sistemi za odvodnjavanje. Gradone, danas arheološki park, nudi tematske staze „grad živih“ i „grad mrtvih“, a u blizini se nalaze i Sorano, Sovana i čuvena etrurska nekropola.
Jedan od najvažnijih događaja u godini u Pitiljanu je festival Settembre Divino, koji se održava u septembru, u vreme berbe grožđa. Ovaj festival nudi savršen uvid u duh ovog kraja, gde vino, tradicionalna kuhinja, muzika i opuštena atmosfera privlače posetioce. Pitiljano je poznat po vrhunskim vinima, posebno po Bianco di Pitigliano DOC, jednom od prvih italijanskih vina sa zaštićenim poreklom. Vinogradi rastu na vulkanskom tlu bogatom mineralima, što vinu daje posebnu aromu i svežinu.
Nezaobilazna poslastica koju treba probati je Sfratto dei Goym, tradicionalni jevrejski kolač od tankog testa punjenog medom, orasima, muškatnim oraščićem i kandiranom korom citrusa – slatki simbol zajedničke istorije i suživota kultura.
Pitiljano se nalazi oko 80 kilometara jugoistočno od Groseta, između Firence i Rima. Najlakše je doći automobilom, ali postoje i autobuske linije koje povezuju ovaj gradić s većim toskanskim gradovima poput Sijene i Firence. Uživajte u ovom jedinstvenom mestu koje spaja bogatu istoriju, kulturu i prirodne lepote.
