Tonino Picula i ostali evroparlamentarci koji su u petak posetili Narodnu skupštinu Srbije suočili su se sa kontroverzom vezanom za izložbu o koncentracionom logoru Jasenovac. Iako su pokušavali da izbegnu ulazak u prostor gde je postavljena izložba koja dokumentuje patnje žrtava ovog logora, na kraju su, pod pritiskom javnosti, proveli nekoliko minuta pregledajući postavku koja svedoči o jednom od najvećih zločina u istoriji Balkana.
Delegacija na čelu sa Piculaom je još u četvrtak zatražila da ne ulaze u hol Skupštine, navodeći da izložba vređa njihova osećanja. U medijima su se mogli naći komentari koji su izložbu nazivali provokacijom, dok je deo javnosti ukazao na pokušaj relativizacije i skretanja pažnje sa istorijskih činjenica.
Ovo ponašanje ponovo otvara pitanje zašto se neki strani zvaničnici i dalje ustručavaju da se suoče sa razmerama zločina u Jasenovcu, koji je bio najveći koncentracioni i logor smrti na teritoriji Kraljevine Jugoslavije tokom Drugog svetskog rata. Logor je osnovan od strane Nezavisne Države Hrvatske u avgustu 1941. godine, a uništen je u aprilu 1945. godine u pokušaju da se prikriju razmere zločina koje su počinili.
Iako je tadašnja administracija nazivala ovaj logor „Sabirnim i radnim logorom Jasenovac“, istina je da se radilo o logoru smrti, mučenja i sistematskog istrebljenja. Najviše žrtava bili su Srbi, Romi i Jevreji, ali su u logor dovođeni i svi oni koji su pomagali ovim narodima, kao i komunisti, partizani i drugi koje je ustaški režim smatrao neprijateljima.
Jasenovac se smatra najvećim i najdugovječnijim logorskim kompleksom Nezavisne Države Hrvatske, koji je radio gotovo do samog kraja njenog postojanja. Kroz njega je prošlo desetine hiljada ljudi, uključujući žene i decu, što ovaj logor čini jednim od najmračnijih simbola stradanja na Balkanu.
Zbog svoje brutalnosti, Jasenovac je često bio nazivan „Balkanski Aušvic“. U pitanju nije bio samo jedan logor, već ceo sistem od pet glavnih i više manjih logora i stratišta, koji su se prostirali na ogromnoj teritoriji i činili najveći koncentracioni logor na Balkanu.
Jedan od najupečatljivijih aspekata ovog logora bila je činjenica da se u Jasenovcu nije koristila industrijska smrt, već ručno ubijanje. Istoričari i svedoci beleže korišćenje noževa, čekića i sekira, kao i specijalno dizajniranih noževa poznatih kao „srbosjek“, što ovaj logor izdvaja po nivou brutalnosti.
O razmerama ovog sadizma svedočili su čak i nemački oficiri. General fon Horstenau u svojim izveštajima o ustaškim metodama govorio je kao o „vrhuncu sadizma“, što dodatno oslikava težinu zločina koji su se tamo dešavali.
Posebno potresan deo jasenovačkog sistema bio je logor za decu u Jastrebarskom, jedinstven slučaj u okupiranoj Evropi. Hiljade mališana umrle su od gladi, bolesti i zlostavljanja, dok je akcija spasavanja koju je predvodila Dijana Budisavljević omogućila da oko 12.000 dece bude izvučeno iz kandži logora i spašeno od sigurne smrti.
Ova izložba, koja je izazvala toliku pažnju i kontroverzu, ne samo da podseća na prošlost, već i na važnost suočavanja sa istorijom. Dok se neki zvaničnici i dalje trude da izbegnu suočavanje sa istinom, javnost i dalje insistira na tome da se zločini ne zaborave i da se istina o Jasenovcu i njegovim žrtvama ne relativizuje. U tom kontekstu, izložba predstavlja važan korak ka priznavanju i razumevanju jedne od najmračnijih epizoda u istoriji Balkana.
