Istraživački tim predvođen američkim naučnicima nedavno je verifikovao prvu masovnu grobnicu u regionu Mediterana, tačnije u današnjem Jordanu, gde su sahranjene žrtve najranije zabeležene pandemije u svetu. Ova otkrića pružaju nove detalje o Justinijanovoj kugi, bolesti koja je odnela milione života u Vizantijskom carstvu između šestog i osmog veka. Prema izveštaju Guardian-a, DNK uzorci uzeti iz ljudskih ostataka u masovnoj grobnici u Džerašu pokazali su da je mikrob Yersinia pestis izazvao bubonsku kugu.
Justinijanova kuga, nazvana po caru Justinijanu I, koji je i sam preležao ovu bolest, bila je prva zabeležena pandemija bubonske kuge. Ova bolest je opustošila Vizantijsko carstvo, kao i delove Evrope, Azije i Afrike, usmrtili između 30 i 50 miliona ljudi. Ova pandemija je značajno oslabila carstvo i utirala put kasnijim epidemijama, poput Crne smrti.
Najnoviji nalazi, objavljeni u časopisu „Journal of Archaeological Science“, nude ono što istraživači nazivaju retkim empirijskim uvidom u mobilnost, urbani život i ranjivost građana pogođenih kugom. Istraživači su se fokusirali na žrtve, njihov način života i podložnost bolesti u Džerašu, koji je bio regionalni trgovački centar i epicentar pandemije koja je trajala od 541. do 750. godine nove ere.
Glavna autorka studije, Rejs Đijang, vanredna profesorka na Univerzitetu Južne Floride, istakla je da lokalitet Džeraš pruža ljudsku priču o tome ko je umro i kako je grad doživeo krizu. Ona je naglasila da pandemije nisu samo biološki, već i društveni događaji. Povezivanjem bioloških dokaza iz tela sa arheološkim okruženjem, istraživači su mogli da vide kako je bolest uticala na stvarne ljude u njihovom društvenom i ekološkom kontekstu.
Ovo istraživanje pomaže u razumevanju pandemija u istoriji kao proživljenih događaja, a ne samo epidemija zabeleženih u istorijskim hronikama. Tim arheologa, istoričara i genetičkih stručnjaka iz različitih univerziteta, uključujući Univerzitet Južne Floride, Univerzitet Florida Atlantik i Univerzitet u Sidneju, proučavao je DNK izvađenu iz zuba žrtava. Otkrili su raznolik demografski sastav žrtava, što ukazuje na to da je inače mobilna populacija tokom epidemije kuge ostala zajedno, zarobljena na istom mestu zbog bolesti, slično načinu na koji su putovanja bila obustavljena tokom nedavne pandemije kovida.
Đijang je istakla da su ljudi u vreme krize ostali okupljeni, što pokazuje da su drevne pandemije često nastajale u gusto naseljenim gradovima. Iskopavanja su pokazala da je više od 200 ljudi sahranjeno u grobnici u Džerašu, poznatom kao „Pompeja Bliskog istoka“ zbog svojih očuvanih grčko-rimskih ruševina. Među žrtvama su pronađeni muškarci i žene, ljudi različitih godina, uključujući i adolescente.
Ova otkrića pružaju priliku za dublje razumevanje kako su pandemije oblikovale ljudske živote u prošlosti. Istraživači se nadaju da će njihova otkrića doprineti boljem razumevanju socijalnih i ekoloških konteksta u kojima su se epidemije odvijale, što može imati značajne implikacije za razumevanje i upravljanje budućim pandemijama.
U svetlu ovih saznanja, važno je prepoznati da pandemije nisu samo medicinski problemi, već i složeni društveni fenomeni koji zahtevaju multidisciplinarni pristup za njihovo razumevanje i rešavanje. S obzirom na to da se svet suočava sa novim zdravstvenim izazovima, lekcije iz prošlosti mogu pomoći u oblikovanju strategija za budućnost.
