Astronomi su već decenijama u potrazi za odgovorom na pitanje da li crvena supergigantska zvezda Betelgez ima pratilju. Ove nedavne studije donose nove dokaze: uočena je gasna brazda koja se kreće kroz gornje slojeve Betelgezove atmosfere, što sugeriše da bi mogla postojati nevidljiva prateća zvezda. Betelgez, koja se nalazi u sazvežđu Oriona, udaljena je oko 650 svetlosnih godina od Zemlje. Ova zvezda je izuzetno velika, toliko da bi mogla da u nju stane više od 400 miliona Sunca, što je čini jednom od najviše proučavanih zvezda.
Jedna od najvećih misterija Betelgeza je promena njenog sjaja u ciklusima od oko šest godina. Naučnici sumnjaju da je uzrok tome pratilja, koja je nezvanično nazvana „Betelbadi“, a predloženo ime za nju je Sivara, što na arapskom znači „njena narukvica“. Nova posmatranja, koja su vršena tokom poslednjih osam godina, pružila su prvi direktan dokaz o uticaju ove pratilje na Betelgez. Primećen je gust trag gasa u spoljašnjoj atmosferi zvezde, u području gde se očekuje da kruži Sivara.
Andrea Dupri iz Harvard–Smithsonian centra za astrofiziku, vodeća autorka studije, opisuje situaciju kao „brod koji se kreće kroz vodu“. Prateća zvezda uzrokuje talasni efekat u atmosferi Betelgeza, što je moguće primetiti u podacima. Astronomi veruju da Sivara kruži oko Betelgeza jednom u šest godina, što se poklapa sa ciklusom promena u sjaju zvezde. Trag gasa je primećen neposredno nakon što je Sivara prošla ispred Betelgeza iz perspektive Zemlje.
Betelgez ima masu oko 15 puta veću od Sunca, a njen prečnik je čak 1.400 puta veći. Njena atmosfera se prostire daleko izvan zamišljene površine zvezde, što omogućava pratilji da „probija“ kroz gusti gas. Dupri objašnjava da bi, kada bi Betelgez bila smeštena u centru Sunčevog sistema, njena površina dopirala do Jupiterove orbite.
Tim naučnika koristio je podatke sa svemirskog teleskopa Habl i drugih zemaljskih opservatorija, prateći promene u brzini i smeru kretanja gasova u spoljašnjim slojevima atmosfere. Ovi poremećaji predstavljaju jasan trag prolaska prateće zvezde. Morgan Maklaud, koautor studije, kaže da Sivara „uzburkava“ proširenu atmosferu Betelgeza dok kruži, ostavljajući za sobom brazdu koja utiče na ono što posmatramo sa Zemlje.
Ovi nalazi dodatno podržavaju ranija istraživanja o postojanju pratilje i pomažu u razjašnjavanju dugogodišnjih nedoumica oko promena u sjaju Betelgeza. Pored šestogodišnjeg ciklusa, zvezda pokazuje i kraći, oko 416 dana, što je tipično za crvene supergigante. Praćenje Betelgeza ima značaj jer može pomoći astronomima da bolje razumeju i druge udaljene džinovske zvezde. Događaj iz 2019–2020, poznat kao „Veliko tamnjenje“, kada je Betelgez naglo potamnela, izazvao je spekulacije o mogućoj supernovi, ali je kasnije utvrđeno da je uzrok izbacivanje velike količine prašine.
Naučnici veruju da prisustvo Sivare igra ključnu ulogu u dugoročnim promenama sjaja Betelgeza. „Pronalaženje ovog traga znači da možemo bolje razumeti kako se ovakve zvezde razvijaju, kako gube materijal i kako na kraju eksplodiraju kao supernove,“ rekla je Dupri. Sudbina Sivare ostaje neizvesna, jer je gravitacija Betelgeza polako privlači, što bi moglo dovesti do njihovog spajanja u narednih 9.000 godina. Maklaud napominje da bi zvezde mogle da se spoje čak i pre nego što Betelgez eksplodira kao supernova.
Astronomi očekuju da će Sivara ponovo biti povoljno pozicionirana za posmatranje 2027. godine, a cilj im je da je po prvi put direktno uoče. Videti pratilju bio bi konačan dokaz njenog postojanja, što bi moglo značajno doprineti razumevanju složenog ponašanja ovih veličanstvenih nebeskih objekata.
