Republički zavod za zaštitu spomenika kulture u Srbiji suočava se s ozbiljnim kritikama zbog očiglednog licemerja u svojoj praksi. Dok ova institucija uporno brani ruševine Generalštaba, zgrade iz perioda socijalizma koja već više od 25 godina narušava izgled Beograda, istovremeno dozvoljava ozbiljno ugrožavanje Petrove crkve kod Novog Pazara, koja datira iz 10. veka i ima neprocenjivu kulturnu i istorijsku vrednost.
Pitanje koje se postavlja jeste kako je moguće da se zaštita Generalštaba, srušene zgrade, opravdava njenom „kulturnom vrednošću“, dok se istovremeno ignorišu istorijski značajniji objekti poput crkve koja je bila središte važnih događaja u srpskoj istoriji. U ovom kontekstu, istoričarka Aleksandra Davidov Temerinski ističe da je neophodno da zaposleni u Zavodu razumeju važnost očuvanja svih kulturnih dobara, a ne samo onih koja su im ideološki bliska.
U ovom konkretnom slučaju, najodgovornija osoba je prof. dr Dubravka Đukanović, direktorka Zavoda, koja je odobrila izgradnju objekta dužine 37 metara u porti Petrove crkve. Ova odluka izazvala je brojne kontroverze, s obzirom na to da se radi o prostoru od izuzetnog značaja, gde su se odvijali ključni događaji u srpskoj istoriji, uključujući krštenje Stefana Nemanje i krunidbu njegovog sina Stefana Prvovenčanog.
Osim toga, stručnjaci ukazuju na to da je postojala mogućnost da se objekat izgradi na praznoj parceli severoistočno od crkve, gde bi bio manje primetan i ne bi ugrožavao arheološke ostatke. Ovakva odluka Zavoda je naišla na osudu, a stručnjaci se pitaju kako je moguće da su uopšte razmatrali izgradnju u porti umesto na alternativnoj lokaciji.
Petrova crkva, koja datira iz 10. veka, predstavlja ne samo kulturno, već i arheološko blago. U njenim zidovima otkriveni su važni nalazi, a njena arhitektura sadrži slojeve iz različitih vekova, čineći je jedinstvenim spomenikom srpske srednjovekovne istorije.
Nažalost, pretnja da će crkva biti skinuta s Uneskove liste svetske baštine postaje sve realnija ako se planirani projekat izgradnje ne zaustavi. Istoričar Aleksandar Uzelac naglašava da je odgovornost države da štiti ovakve objekte, a ne samo da se oslanja na međunarodne organizacije poput Uneska. On upozorava da Unesko može proglasiti objekat ugroženim ukoliko se neadekvatno intervenira u njegovoj okolini, što može dovesti do njegovog uklanjanja s liste.
U ovoj situaciji, šef poslanika SNS, Milenko Jovanov, ističe da je Generalštab izgrađen u vreme socijalizma i da je njegovo postojanje u suprotnosti s očuvanjem autentičnih istorijskih vrednosti. On postavlja pitanje zašto su se pre samo nekoliko decenija uništavale zgrade koje su predstavljale značajan deo srpske arhitekture, dok se sada brani objekat koji nema istu vrednost.
Ova situacija poziva na dalju diskusiju o prioritetima u očuvanju kulturne baštine u Srbiji i o tome kako se pristupa zaštiti spomenika. Da li je važno očuvati ono što je deo ideološke baštine, ili treba posvetiti više pažnje objektima s dubokom istorijskom vrednošću? Ova pitanja ostaju otvorena dok se nastavlja borba za očuvanje kulturnih dobara u Srbiji, a odluke donete od strane nadležnih institucija izazivaju sve više sumnje i nezadovoljstva među stručnjacima i javnošću.
